Informacje
Kościół katolicki nie mógł stać i patrzeć bezczynnie na to, co działo się w Europie.
Od 1545 do 1563 roku obradował Sobór w Trydencie. Zajmował się głównie kwestiami teologicznymi, ale także dyscypliną duszpasterską. Od teraz kładziono nacisk na moralność
i wykształcenie kleru oraz zakazano gromadzenie wielkich majątków w ręku jednego kapłana.
Ponadto działalność rozpoczęła instytucja Świętego Oficjum, która była niczym innym jak instytucją Inkwizycji. Ten kościelny urząd zajmował się sprawami o herezje. Prawda jest jednak taka, że tysiące ludzi zginęło na stosach nie z ręki kleru a ludzi świeckich. Kontrreformacja to także Indeks Ksiąg Zakazanych.
Wszystkie te działania (a także inne np. działalność Zakonu Jezuitów) zahamowały rozszerzanie się reformacji, uporządkowały konkretne reguły i dogmaty wewnętrznie scalając Kościół.
Więźniowie Watykanu
Państwo Kościelne zostało zlikwidowane w wcielone do Włoch w 1870 r. Papieże od panującego wtedy Piusa IX przez Leona XIII, Piusa X, czy Benedykta XV, do Piusa XI określali się mianem „więźniów Watykanu”. W czasie i wojny światowej w Watykanie żywiono nadzieje na odzyskanie dawnych obszarów państwa kościelnego dzięki ewentualnemu zwycięstwu Austrii nad Włochami i wypędzeniu króla włoskiego z Rzymu…
Kardynał Achilles Ratti który wcześniej był m.in. nuncjuszem papieskim w Warszawie (stąd określano go „polskim papieżem”…) został wybrany nowym papieżem w 1922 jako Pius XI. Pogodził się on z tym faktem że nie ma już szans na odzyskanie Państwa Kościelnego w kształcie terytorialnym jak przed 1870 r.
Traktaty Laterańskie
Na ostatecznym rozwiązaniu tego konfliktu zależało obu stronom, a więc także i Italii – królowi Wiktorowi Emmanuelowi III i Benito Mussoliniemu. 11 II 1929 r. papież w „traktatach laterańskich” zrzekł się roszczeń do odzyskania Państwa Kościelnego, a z kolei Mussolini wyraził zgodę na przekazanie papieżowi suwerennej władzy nad terenem Watykanu obejmującym Katedrę św. Piotra, pałac, ogrody watykańskie, ograniczone murem, a także rezydencję papieską w Castel Gandolfo. Włochy zapłaciły Watykanowi jako rekompensatę 1.750 mln lirów w złocie i uznały katolicyzm za religię państwową. Z kolei Watykan uznał Królestwo Włoch z Rzymem jako stolicą. Traktaty podpisał ze strony włoskiej Mussolini jako premier, a ze strony watykańskiej – kard. Gaspari, sekretarz stanu.
6 VI 1929 r. Pius XI został głową najmniejszego państwa świata – Państwa Watykańskiego / Stolicy Apostolskiej o powierzchni zaledwie 0,4 km kw. Papież nominalnie jest głową dwóch podmiotów prawa międzynarodowego będących w unii personalnej – gdyż stosunki międzynarodowe utrzymuje Stolica Apostolska (Santa Sede), natomiast terytorium ma Państwo Watykańskie (Statto Citta del Vaticano). Kilka miesięcy po utworzeniu nowego państwa – król Włoch Wiktor Emanuel III złożył wizytę papieżowi Piusowi XI w Rzymie.
Spór o wychowanie młodzieży
To jednak nie zażegnało wszystkich konfliktów gdy okazało się że więcej korzyści umowa ta przyniosła Mussoliniemu, gdyż podniosła jego znaczenie i opinie w oczach świata, niż samemu papieżowi. Sekretarz stanu stolicy apostolskiej kard. Gaspari protestował przeciwko objęciu włoskiej młodzieży faszystowskim programem wychowania.